Misschien wel een van de meest fascinerende ervaringen op het zenpad, is dat, naarmate het lijkt of het bestaan helderder en concreter – in feite onmiddellijk en zonder tussenkomst – wordt, het mij elk idee erover ontneemt. Wat is het dat ons beweegt? Wie of wat is het dat hoort, denkt, spreekt, aanraakt, ziet? Terwijl ik mijn alledaagse leven leidt, besef ik: wat hier gaande is, is dit noch dat, het ontglipt me, laat zich niet ‘vatten’. Wat zich in alle momenten ontvouwt, is al weer opgelost en voorgoed uit zicht voordat we er echt goed bij stil hebben kunnen staan. We zijn onszelf een mysterie. Als we er naar reiken, wijkt het. In psalm 139 heet het:

U kent elk woord van mij,
nog voordat ik het heb gezegd.
U bent aan alle kanten om mij heen
en uw hand rust op mij.
Het is te wonderlijk om te begrijpen.
Het is te bijzonder, ik kan er niet bij

Vandaar ook het belang van meditatie/contemplatie. Er bij stilstaan is er bij gaan zitten, en in dat zitten – jaar in jaar uit – ontvankelijker worden, gaandeweg jezelf vergeten en ‘jezelf zien in alle dingen’ (Dogen Zenji). Ervaren dat mijn leven het Licht is waarin alles verschijnt en verdwijnt, waarbuiten niets is en waarvan niets en niemand is uitgesloten. Maar daarmee is het niet gedaan. De mystici zeggen: het Ene ervaren, is één ding, maar het Ene vruchtbaar laten zijn in wat je doet en denkt, is een ander. Het Onnoembare weer in het lichaam krijgen en er in je leven handen en voeten aan (leren), er intiem mee worden, is het spirituele pad van het dagelijks leven. Een eindeloos pad, want elke dag, elk uur, elk moment is nieuw en ongebaand en stelt me voor de vraag en de opgaaf: wat staat me te doen?

Essentieel op de weg, en een blijvende uitdaging, is onszelf niet los te zingen van ons sterflijk zijn, van ons feilbaar zijn, van ons mens-zijn. Het is juist een weg van menswording, volledig en onvoorwaardelijk ‘ja’ zeggen tegen het concrete weerbarstige bestaan. Een weg waarin ik me op geen moment kan beroepen op dat ongrijpbare, dat mysterie waaraan ik geen enkele verdienste kan ontlenen en waaraan ik niets kan toedichten. Een weg van her-innering, het opnieuw verinnerlijken van het ongrijpbare als zijnde tevens de directe concreetheid van dit bestaan – in alle vreugde en in alle verdriet.

Spiritualiteit is het zoeken naar en ervaren van het Ene dat ligt onder alles wat in ons leven oplicht, wat we in de onmiddellijkheid van hier en nu ervaren, al onze vreugde en verdriet, oorlog en vrede. Het zijn deze tegenstellingen waarin de mens zich verliest en mee identificeert en een (niet bestaande) kloof tussen zichzelf en de wereld schept. Echter, in spiritualiteit is vrede niet het tegenovergestelde van oorlog of geweld. Spirituele vrede is de grote Vrede, verwant met het Ene, het Licht, de innerlijke stilte, het Onnoembare, het Ongeborene, God of Boeddhanatuur. Ja, met grote Liefde, Groot Mededogen. Grote Vrede kun je niet sluiten met een overeenkomst of verbreken. Grote innerlijke vrede is enkel te ervaren door een verbond met je diepste Zelf. Het belangrijkste om ervan te weten is dat je het niet zelf tot stand kan brengen. Het enige wat de mens in deze kan doen is het wegwerken van elke belemmering, teneinde de grote Vrede ruim baan te geven. Alles is in feite uitdrukking van grote Vrede en alleen te ervaren in een mens dat diepe vrede met zichzelf gesloten heeft, dat de ziel en de zintuigen gereinigd heeft en voor een moment kan zien met de ogen van de ruimte. Of zoals het in Sanskriet heet

Yatha bhuta nana dassana

Door te kijken met de ogen van een Boeddha

Grote Vrede is de grond van groot Vertrouwen, het Vertrouwen in eenieder – vriend of vijand. Niet om een bepaalde reden maar enkel omwille van het Groot Vertrouwen. Groot Vertrouwen, grote Vrede kent geen waarom, het is daar omdat het onze ware aard is, onze wezensnatuur.

Vrede is in de spiritualiteit derhalve niet het tegenovergestelde van strijd of oorlog. Zo min als innerlijk stilzwijgen het tegenovergestelde is van spreken. Innerlijk stilzwijgen ligt onder spreken én zwijgen. De spirituele beoefening leidt er uiteindelijk toe dat zowel spreken als zwijgen de uitdrukking is van innerlijk stilzwijgen. Je kan ook zeggen: spreken, luisteren, voelen, horen, aanraken zijn uitingen en functies van de innerlijke grond, het Licht.

Op 7 februari jl overleed in Steggerda onze dierbare vriend en kunstenaar Guus Hellegers. Guus overleed thuis na een ziekbed van enige weken in het bijzijn van zijn vrouw Marion en hun twee kinderen. Guus was een kunstenaar met een grote bekendheid. Door heel Nederland staan beelden van hem op openbare plaatsen. De afgelopen jaren waren er diverse overzichtstentoonstellingen in het land, waaronder een overzicht van penningen in Museum Beelden aan Zee in  Scheveningen en een in Gorredijk.

 Look at me – Guus Hellegers

Hij was opgeleid tot beeldhouwer aan de Koninklijke Academie in Den Haag maar kwam uiteindelijk tot een geheel eigen vorm en stijl die grote erkenning genoot. In ruim een halve eeuw is hij tot de voorhoede van de Nederlandse medailleurs gaan behoren.

Voor een interview uit mei 2017 met Guus klik hier

Guus vervaardigde een prachtig beeld van de glimlachende Boeddha. Voor een korte tekst daarover, klik hier

Guus en Marion waren zeer vertrouwd met de stilteretraites in het Stiltecentrum (nu de Abdijhoeve) van St.Willibrordsabdij. Ze bezochten de retraites onder leiding van wijlen pater Dom Gerard Helwig al  sinds de jaren ’80, kort na het begin ervan. Guus kreeg in 2007 een herseninfarct waarvan hij herstelde. Ze bleven nadien elk jaar deelnemen aan de novemberretraite in het Stiltecentrum, voor het laatst afgelopen november 2018.

In de ontmoetingen met hem uitte Guus steevast zijn diepe dank voor de steun en liefde van zijn vrouw Marion, in lief en leed. Beiden waren zeer dankbaar voor elke dag die hen vergund was na Guus’ aandoening. Zijn twee kernwoorden waren Verbinding en Vertrouwen. Hij had ze verbeeld in een speciaal klein kunstwerkje dat hij in brons had gegoten en altijd bij zich droeg, ter herinnering. Wij zullen Guus zeer missen. Wij wensen zijn vrouw Marion, hun naasten, hun vrienden en relaties veel sterkte voor de komende tijd.

Lees hier het kort essay over onlosmakelijke verbondenheid met alles en iedereen, zoals opgenomen in de nieuwsbrief van Zen Cirkel Lelystad februari 2019.

Klik hier Verbondenheid febr 2019

(Foto: Lisanne)

Dit lichaam zelf is de poort van verlichting. Terugkeren naar het lichaam is in zen een wijze van beoefening. Terug naar je ademen bijvoorbeeld. En je laten meevoeren door de  natuurlijke cadans ervan. Of je in situaties afvragen: wat zie ik? Wat hoor ik? Wat proef ik? en vervolgens ook: Wie of wat is het dat hoort? Wie of wat is het dat ziet? Wie of wat is het dat proeft?

Wanneer de neiging tot controle en beelden erover wegvallen en datgene dat ziet, hoort, proeft, ademt zich kan manifesteren blijkt het de oneindige Aanwezigheid te zijn, het Licht dat zich in dit lichaam en in alles en iedereen manifesteert in wat we ervaren als vormen, klanken, geuren, smaken. Emoties, gedachten en gevoelens. Derhalve zijn alle verschijnselen van oorsprong open, onbepaald, kennen ze geen begin en geen einde, onverbrekelijk met elkaar verbonden.

En alles ervaren we hier in dit lichaam. Daarom noemen we het ook de Poort van Verlichting. Van ontwaken. Door intiem te worden met deze sterfelijke ‘jas van huid en botten’ worden we meer en meer doordrongen van het Licht dat er altijd al was en altijd zal zijn.

Foto Samad Deldar – Pexels  

In iedere handeling, in elke  gedachte,

In al ons gevoel schuilt het onmetelijke,

het Al-omvatbare

Het is de kracht, de troost

De liefde, de grond waarin we allen zijn

het is ons zien, ons spreken en aanraken

Ons bewegen en bidden

Het licht in onze ogen

Wij zijn als klei in de handen

Van het scheppende

Dat ons vormde en vormt naar het eigen beeld

En in dat beeld, precies zoals het is

Ontbreekt niets –

In alles, ieder ogenblik klinkt het fluisteren

Vrees niet, twijfel niet

Ik heb je lief, tot in eeuwige dage

 

Tijd is kostbaar, elk moment dat verstrijkt is onherroepelijk.

Onderzoek geregeld je prioriteiten, formuleer deze eventueel opnieuw en onderhoud ze. Het is niet zo moeilijk als het lijkt. Mij hielp het enorm toen ik echt besefte: mijn leven is de mij vergunde en geschonken beperkte tijd op deze planeet, hoe wend ik die het beste aan, zodat ik straks terugkijkend kan zeggen: ik had het niet anders kunnen doen?

De kwaliteit van je bestaan zit besloten in de wijze waarop je het moment laat werken. Het juiste moment – dat wel, dat niet – houdt daarmee verband. Het gaat niet om goed of fout, het gaat om je kunnen herkennen in wat je doet, waar je bent. Samenvallen met de situatie en zo het bestaan opdragen aan de Voorzienigheid, aan wat ons beweegt, wat ons leven en adem schenkt. En daarmee aan alles en iedereen omdat niemand is uitgesloten van deze Voorzienigheid.

T.S. Eliot (1888-1965, nobelprijs voor de literatuur 1948) was in zijn jonge jaren een uitgesproken cultuurpessimist. Hij schreef na WO I over het ondraaglijke lijden van de moderne mens, de uitzichtloosheid van het bestaan en isolatie van ieder individu door het geestelijke en morele failliet en de verspilling van de goddelijke liefde (The Waste Land). Deze kijk op het leven deel ik niet – zingeving is er wel degelijk en vinden we ieder moment onder onze voeten, in de wijze hoe en met name vanuit welke intentie we – in relatie tot onszelf en onze omgeving – handelen en denken.
In 1927 trad Eliot toe tot de Anglicaanse Kerk. In datzelfde jaar schreef hij een gedicht over de Reis van de Drie koningen. Het werd een bijzondere metafoor op het alledaagse bestaan. De reis omvat onze levensweg maar refereert ook naar de zeer wisselende momenten van ons gemoed, de lasten en lusten en de kalmte en chaos door de dag heen. Ergens in ons knaagt de onrust en leeft het verlangen naar rust – even niets. Waar vind ik die momenten? Als je het gedicht weg-projecteert naar de buitenwereld toe, van je af, is het niet meer dan een aardig en beeldrijk verhaal. Maar zodra men het kan zien – en wellicht ervaren – als de verwoording van de eigen alledaagse levensweg gaat het leven. De kunst is de symboliek en beeldenrijkdom ervan op je te laten inwerken en z’n werk te laten doen, de betekenis ervan door bezinning te wekken, niet zozeer door eigen analyse. Het gaat er niet om vanuit het discursief denken de woorden mogelijke betekenissen toe te dichten maar meer om deze een voor een te laten bezinken, zich te laten ontplooien tot een persoonlijke ervaring.

De reis van de drie koningen
Foto: Tuxyso / Wikimedia Commons / CC-BY-SA-3.0

Shakyamuni Boeddha ontwaakte toen hij de ochtendster zag, en zei ‘ik, de hele aarde en alle wezens zijn tegelijkertijd tot aanwezigheid ontwaakt’.

Zo luidt de eerste koan, de eerste kwestie in de Denkoroku. De Denkoroku of ‘De transmissie van het Licht’ uit 1300 werd samengesteld door de Japanse Soto Zen meester Keizan Jokin Zenji (1264 – 1325), bevat 53 verhalen over verlichting en Dharmatransmissie van 52 opeenvolgende generaties leraren, te beginnen met de historische Boeddha Shakyamuni, in de 5e eeuw voor Christus in India.

Dit verhaal betreft ons ontwaken tot het oorspronkelijke Licht,, het Licht zien dat in alle wezens en dingen zijn expressie vindt. Het is het Licht van het gelaat van de ander, het zicht in de ogen van de ander, hetzelfde Licht van het zicht waarmee de Boeddha, Maria en Jezus zagen. De vormloze eeuwigheid van het Licht krijgt vorm en bewustzijn in ons. Ons gelaat is daadwerkelijk het gelaat van de eeuwigheid, van voor onze geboorte.

Het Licht, de Ochtendster, is in elk ogenblik aanwezig, het is ieder moment en wij manifesteren het. We kunnen het ervaren en er intiem mee worden zodat het een gids in ons bestaan wordt. De Ochtendster kan ons leiden. Omdat het zich in alles manifesteert bezitten alle dingen de wijsheid ons te vertellen wat te doen, wat onze weg is. Het is daarom dat ieder mens in de kern weet wat hem of haar te doen staan. De Weg vertelt het, ieder ogenblik. In feite kunnen we niet van de Weg af. De Weg is onze geest, onze eigenste natuur, het Licht.

Een parallel in de christelijke traditie is het Kerstverhaal:

En zie, de ster die zij in het oosten gezien hadden, ging voor hen uit totdat zij boven de plaats waar het Kind zich bevond stil bleef staan.’

Zo beschrijft het Evangelie volgens Mattheüs de ster van Bethlehem, die de drie wijzen naar Jezus geleid zou hebben. Het Kerstverhaal is het verhaal van het Licht en van de wedergeboorte. De wedergeboorte die ieder ogenblik plaats vindt en waarvan we deel zijn. Die wedergeboorte is ontwaken tot het oorspronkelijke en ervaren dat alles ontwaakt is.

Klik hier voor het Kerstlied Leise reiselt der Schnee – uit het begin van de 19e eeuw

Klik hier voor het 200 jaar oude Kerstlied Stille Nacht, Heilige Nacht door St. Thomas Choir, Leipzig

Klik hier voor het 200 jaar oude KerstliedSilten Night, Holy Night door Celtic Woman “Home for Christmas”

Klik hier voor het Ave Maria, gezongen door Amira Willighagen en Gissur Páll Gissurarson – Gounod Duet (Reykjavík, Iceland) – Christmas Concert 2015

Klik hier voor Hark! The Herald Angels Sing (Celtic Woman Live At The Helix In Dublin)

 

Op de drempel van 2018 en 2019 is de laatste nieuwsbrief van Zen Cirkel Lelystad van dit jaar samengesteld. Met een tekst en de agenda voor de eerste helft van 2019.

Voor de nieuwsbrief, klik hier voor  de Zen Cirkel Nieuwsbrief dec 2018

Ik wil eenieder danken voor zijn of haar inzet in het afgelopen jaar. We zien en spreken elkaar binnenkort weer, alle goeds voor de Feestdagen en voor 2019

Ben Claessens, Zen Cirkel Lelystad